Het M HKA Museum van Hedendaagse Kunst in Antwerpen opent zijn seizoen 2026 met de groepstentoonstelling we refuse_d, die vijftien internationale kunstenaars samenbrengt om de begrippen weigering, verzet en creatie te onderzoeken. Het project vindt plaats tegen de achtergrond van toenemende spanningen rond artistieke vrijheid, zoals censuur, conflicten en de marginalisering van bepaalde stemmen.
Door middel van een verscheidenheid aan werken – installaties, films en performances – onderzoekt de tentoonstelling het vermogen van kunstenaars om te blijven produceren en zichzelf uit te drukken in situaties van politieke of sociale druk. Weigering wordt niet gepresenteerd als een terugtrekking, maar als een vorm van engagement en bevestiging van aanwezigheid.
Een aantal van de deelnemende kunstenaars behandelt thema’s die verband houden met de diaspora, hedendaagse conflicten en machtsdynamiek, met name in de context van het Israëlisch-Palestijnse conflict. Sommige werken zijn speciaal voor de tentoonstelling gemaakt, terwijl andere moeilijk eerder te tonen waren.
De tentoonstelling is opgezet in samenwerking met het Mathaf: Arab Museum of Modern Art in Doha en wil zowel een plaats van zichtbaarheid zijn voor gemarginaliseerde artistieke praktijken als een forum voor reflectie over de rol van kunst in de aanpak van actuele politieke en sociale kwesties.
Vijftien kunstenaars, verschillende generaties, een gedeelde urgentie
De tentoonstelling brengt een intergenerationele en multimediale groep van vijftien kunstenaars samen, een mix van internationaal erkende figuren en jongere stemmen. Textiel, installaties, video, fotografie, geluid, tekst en archiefmateriaal werken op elkaar in om te laten zien hoe artistieke praktijken zich blijven ontwikkelen, zelfs in turbulente tijden.
De tentoonstelling is ontworpen door Vasif Kortun, een invloedrijke Turkse curator die sinds de jaren 90 een sleutelrol heeft gespeeld op de internationale curatoriële scène, en Nadia Radwan, een onderzoeker en curator met een academische achtergrond. Samen hebben ze we refuse_d ontwikkeld als een discursieve tentoonstelling, in nauwe dialoog met de deelnemende kunstenaars.
De kunstenaars zijn onder andere Walid Raad, Jumana Manna, Khalil Rabah en Taysir Batniji. we refuse_d presenteert ook werk vanEmily Jacir, Samia Halaby, DAAR (Decolonizing Architecture Art Research), yasmine eid-sabbagh (met Tabara Korka Ndiaye en Ndeye Debo Seck), Nour Shantout, Majd Abdelhamid, Dima Srouji, Oraib Toukan, Suha Shoman en Abdul Hay Mosallam Zarara. De meerderheid van deze kunstenaars is van Palestijnse afkomst, en verschillende werken in ballingschap of diaspora.
Vijf kunstenaars in beeld
Walid Raad, een van de meest invloedrijke kunstenaars van zijn generatie (Documenta 11), presenteert een nieuwe site-specifieke installatie, I thought I’d escape my fate (again), in samenwerking met de Belgische ontwerper Pierre Huyghebaert (Petticoat Government voor het Belgisch Paviljoen, Biënnale 2024). Het werk combineert tekstuele en grafische elementen om recente voorbeelden van censuur in de artistieke wereld onder de aandacht te brengen.
Jumana Manna, wiens tentoonstelling onlangs werd geannuleerd in de Heidelberger Kunstverein (Duitsland), presenteert werk waar collectieve geschiedenis, lichamelijkheid en politieke onderdrukking elkaar kruisen. Haar installatie Your Time Passes And Mine Has No Ends, met handgemaakte vlaggen met citaten van Palestijnse politieke gevangenen, wordt getoond naast haar film Foragers. Dit docu-drama onderzoekt de impact van Israëlische natuurbeschermingswetten op de traditionele Palestijnse praktijk van het verzamelen van wilde planten.
Khalil Rabah presenteert recente werken, waarvan sommige nooit eerder zijn getoond, gebaseerd op het motief van de olijfboom, een symbool van geworteldheid, continuïteit en verlies. De tekeningen en gravures op marmer in de serie Evidence verwijzen bijvoorbeeld naar de systematische vernietiging van olijfbomen in de Palestijnse gebieden en bevragen noties van erfgoed, natuur en politieke macht.
Taysir Batniji, geboren in Gaza en nu in ballingschap wonend in Frankrijk, presenteert een serie werken gebaseerd op huissleutels: fragiele objecten die symbolen zijn geworden van verlies, herinnering en het verlangen naar een (thuis). Zijn glazen sleutels ter grootte van een mens dragen persoonlijke verhalen van gedwongen verplaatsing en gedeelde ervaringen met zich mee. Hij presenteert ook Homeless Colors, een serie tekeningen gemaakt van gevonden krijtjes, stiften en viltstiften, die een meditatieve benadering van trauma en collectieve rouw zijn.
DAAR (Decolonizing Architecture Art Research), een internationaal collectief van kunstenaars en onderzoekers, presenteert een locatiegebonden installatie die de mechanismen van uitsluiting en censuur in stedelijke en culturele ruimtes zichtbaar maakt. Door middel van borden, kaarten en ruimtelijke interventies belicht DAAR de manieren waarop ontwerp en planning kunnen worden gebruikt als controle-instrumenten, maar ook hoe deze structuren kunnen worden bevraagd en heroverwogen door gemeenschappen en kunstenaars.
PRAKTISCHE INFORMATIE
M HKA – Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen
Adres: Leuvenstraat 32, 2000 Antwerpen
Tentoonstelling: we refuse_d
Van 13 maart tot 7 juni 2026
Website: www.muhka.be
omslagfoto :DAAR © Mathaf: Arab Museum voor Moderne Kunst, Doha, 2025