Het formulier dat bankiers moeten invullen voordat ze hun klanten adviseren, heeft een duidelijke oorsprong en implicaties… en andere, minder duidelijke.
De financiële kennis van een belegger, zelfs van een vermogende belegger, is soms een beetje zwak, zoals de bankiers zelf hebben opgemerkt. Deze observatie werd gedeeld door de Europese Commissie in het begin van de jaren 2000, wat leidde tot de Markets in Financial Instruments Directive (MIFID ). Deze werd in april 2004 aangenomen en trad begin 2007 in werking met als doel het kader voor de beleggingswereld te harmoniseren, de transparantie en concurrentie te vergroten en vooral de bescherming van kleine beleggers te verbeteren. MIFID 2 volgt het op in 2018, met strengere vereisten.
Op de rem bij gestructureerde producten
Beleggers beschermen? Niet speciaal tegen gewetenloze bankiers, maar vooral tegen producten die beleggers niet begrepen. In die tijd waren “gestructureerde producten” helemaal in: na vijf jaar kreeg je de stijging van de Amerikaanse aandelenmarkt, op voorwaarde dat die meer dan 25% bedroeg en de dollar niet meer dan 8% daalde ten opzichte van de euro. Een echte loterij voor de individuele belegger! Een financier berekende, met betrekking tot het voorstel van een grote instelling in het land, dat het product een winnaar was voor de klant in… 3% van de mogelijke scenario’s, een gelukkig extreem geval. MIFID 2 heeft een einde gemaakt aan dit gebied, waar de Belgische banken al in 2011 hadden ingestemd met retrocessie. Gestructureerde producten bestaan nog steeds, maar ze moeten eenvoudiger en dus begrijpelijker worden.
Een tweesnijdend zwaard
Voor het overige verhoogt de tweede richtlijn de vereisten voor transparantie van kosten, maar ook van de risico’s van financiële producten. En in wezen wordt de beroemde vragenlijst herhaald die bankiers aan hun klanten moeten voorleggen. Naast de omvang van hun vermogen en hun financiële doelstellingen, richten ze zich op hun kennis van aandelen, obligaties, fondsen enzovoort. Het is een nogal vervelende lijst, maar het is een verplicht document dat voor beide partijen nuttig kan zijn.
In feite beschermt het deindividuele belegger tegen zijn bankier als deze hem een actief met een hoog risico heeft verkocht – of onder discretionair beheer in zijn portefeuille heeft gestopt – terwijl hij een dergelijk risiconiveau uitdrukkelijk had geweigerd. Dit is echter een tweesnijdend zwaard, zoals we allemaal weten: het beschermt ook de bankier die een klant op dezelfde manier zou beschuldigen… na een daling van de aandelenmarkt. Terwijl het aandeel of fonds dat de bankier voorstelde een volkomen normaal risico vormde en de klant het duidelijk had aanvaard. Hoewel er in de jurisprudentie veel gevallen zijn waarin een belegger een zaak tegen zijn bankier heeft gewonnen, zijn er ook gevallen waarin hij heeft verloren. MIFID maakt van de bankier geen verzekeraar die de risico’s van de financiële markten afdekt…
Foto omslag: © DR
par Guy Legrand