Deze keer is het echt voorbij. Het seizoen waarin hij 41 jaar (!) wordt, zal het laatste zijn voor Stan Wawrinka. Gedurende heel 2026 neemt de tenniswereld afscheid van een bescheiden en authentieke kampioen, een echte, eenvoudige en innemende kerel, een pure liefhebber en tegelijk een krachtpatser met een enorme veerkracht, die zich wist op te werken tot het niveau van de reuzen van de Big 3 en hen evenveel Grand Slam-titels wist te ontnemen als Andy Murray. Een monument.
Door Christian Carette
We weten hoe het zit met afscheidstournees van artiesten, en zelfs van sporters, die keer op keer hun afscheid aankondigen: ze komen steeds vaker voor, het is gewoon een manier om de kassa te laten rinkelen. Stan Wawrinka daarentegen kunnen we op zijn woord geloven. Dit jaar, het jaar waarin hij… 41 wordt, zal echt zijn allerlaatste zijn op de grote (en kleine) tennisbanen van de wereld. We krijgen de tijd om afscheid te nemen van een legende van onze sport, niet van een ster, maar van een groot kampioen, voor wie tennis in zijn hart en in zijn bloed zit, en die zich zo’n tien jaar geleden wist op te werken tot het buitenaardse niveau van de allergrootsten uit de geschiedenis, dankzij doorzettingsvermogen, passie en veerkracht, maar ook dankzij ambitie, fysieke kracht en buitengewone tenniskwaliteiten, zoals die iconische en verpletterende eenhandige backhand die je tegenwoordig niet meer ziet, een mix van verfijnde elegantie en brute kracht. Zijn vuurkracht leverde hem mediabijnaam als „Stan the Man“ of „Stanimal“ op. Het stelde hem vooral in staat om drie Grand-Slam-toernooien te winnen, in Melbourne, Parijs en New York, wat op zich al veel zegt over wie hij is – hij verloor bovendien nog een finale op Roland Garros, tegen Nadal, de heer des huizes –, maar hij veroverde ze vooral in het meest schitterende tijdperk van de Big 3, tussen 2014 en 2016, waarbij hij evenveel grote titels op zijn naam schreef als Andy Murray, ook al heeft hij niet diens uitstraling. „En ook niet het palmares”, voegt hij bescheiden toe.
“Eigenlijk heb ik geen talent”
Stan moest zich namelijk eerst ervan overtuigen dat hij niet onderdeed voor Nadal, Djokovic en Federer, in wiens overweldigende schaduw hij lange tijd had geleefd. En dat heeft tijd gekost. Om u een idee te geven: op zijn dertiende stond hij niet eens bij de vijftien beste Zwitsers in zijn categorie. „Mijn talent was dat ik hard werkte. Van nature ben ik niet getalenteerd. Tot mijn zestiende was er niemand die tegen me zei: ‘Jij wordt een goede speler’”, glimlacht hij. Om zijn levensdroom waar te maken, verliet hij de familieboerderij in Saint-Barthélemy en vertrok naar Spanje, volgde hij onderwijs op afstand en stapelde hij de trainingen op. Zijn coaches uit die tijd, zoals Dimitri Zavialov, die zijn spel heeft gevormd en hem inspireerde tot de eenhandige backhand, zijn nooit zijn natuurlijke doorzettingsvermogen als man van het platteland vergeten. Hij was taai en klaagde nooit. En die inspanningen wierpen uiteindelijk hun vruchten af. Op 18-jarige leeftijd won de speler uit het kanton Vaud het juniorentoernooi van Roland-Garros, wat op zich nog geen garanties bood, maar dat jaar stonden er toch Djokovic, Tsonga, Murray, Monfils en Almagro op het toernooischema… een waanzinnige generatie. Het jaar daarop werd hij voor het eerst geselecteerd voor de Davis Cup. De toenmalige aanvoerder, Marc Rosset, die hem een duwtje in de rug gaf, gaat er echter niet prat op dat hij het eerder had gezien dan iedereen: „Hij kon goed spelen, maar niemand had kunnen voorspellen welke carrière hem te wachten stond.”
De nederlaag die alles veranderde
In tegenstelling tot de bliksemsnelle carrières verliep de opmars van Stan Wawrinka dus vrij methodisch, stap voor stap: doorbraak in de top 50 en eerste ATP 250-titel in 2006, de wereldtop 10 in 2008, een jaar dat een eerste keerpunt markeerde met een finale in de Masters 1000 in Rome en de Olympische gouden medaille in het dubbelspel in Peking aan de zijde van Roger Federer. Zijn weg leek toen uitgestippeld en enigszins gestabiliseerd in de top 20, met een balans van 0 uit 12 tegen Nadal, 1 uit 13 tegen Federer en 14 nederlagen op rij tegen Djokovic – cijfers die hem alleen maar konden sterken in zijn twijfels en beperkingen. Paradoxaal genoeg was het juist een van die nederlagen, misschien wel de meest wrede, die uiteindelijk het tij keerde. In die tijd was er geen gebrek aan legendarische wedstrijden, maar deze was, kwalitatief gezien, een van de meest indrukwekkende van allemaal. Het ging nochtans slechts om een wedstrijd in de vierde ronde van de Australian Open, maar dan wel tegen Novak Djokovic, de koning van Melbourne. Wawrinka verloor met 12-10 in de vijfde set, maar kwam er wel met de diepe overtuiging vandaan dat hij echt tot de allerbesten kon behoren. „Dat was ‘het’ echte keerpunt in mijn carrière”, bevestigt hij. “De nederlaag was bitter, maar ik voelde dat ik er klaar voor was, dat ik ze kon verslaan. Dat gaf me extra vertrouwen en energie om elke dag weer een beetje verder tot het uiterste te gaan.”
“De meest onderschatte kampioen”
Je moet weten dat in Zwitserland in de voetsporen van Federer treden hetzelfde was als in België de opvolger worden van Justine en Kim. Zelfs een speler uit de wereldtop 7 of 8 wist geen indruk meer te maken. De verdienste van degene die in 23 onderlinge ontmoetingen zijn goddelijke landgenoot slechts drie keer wist te verslaan en die soms de indruk wekte al bij voorbaat verslagen te zijn wanneer hij tegen hem speelde, is des te groter omdat hij gedurende een hele periode ook zelf die onbereikbare hoogten wist te bereiken. Op het hoogtepunt van zijn carrière, gestimuleerd door de meesterlijke coaching van Magnus Norman, bereikte hij de derde plaats op de wereldranglijst. „Hij is de meest onderschatte kampioen; mensen vergeten snel dat hij meer heeft bereikt dan 90 procent van de spelers, of zelfs meer, in de geschiedenis van het tennis”, prees Novak Djokovic, die Stan vier keer versloeg in een Grand Slam-toernooi, in New York (2x), Parijs en Melbourne, waarvan één keer in de finale. Bij elk van zijn grote overwinningen moest hij de toenmalige nummer één van de wereld verslaan om de trofee in de lucht te kunnen steken, Nadal op de Australian Open 2014 en Djokovic op Roland Garros 2015 of op de US Open 2016, nadat hij in de voorgaande rondes ook Federer in Parijs en Djokovic in Melbourne had verslagen. Hij stond op hun niveau.
“Federer? Een geweldige kans…”
Hoewel hij daarna herhaaldelijk werd geplaagd door blessures, met name aan zijn linkerknie en -voet, waardoor hij maandenlang niet kon wedstrijden spelen en zijn vroegere niveau niet meer kon bereiken, kan hij toch zeggen: „Ik heb het gevoel dat ik er alles uit heb gehaald wat erin zat. Dat is belangrijk, want alleen zo kan ik deze sport zonder spijt achter me laten. Natuurlijk heb je altijd wel een beetje spijt, over de ene of de andere wedstrijd, maar over het geheel genomen denk ik dat ik er het maximale uit heb gehaald.” Natuurlijk vergeten we niet dat hij ook de Davis Cup in Frankrijk heeft gewonnen samen met Roger Federer, die vier jaar ouder is dan hij en met wie hij een vriendschappelijke band heeft weten te behouden. „Ik ben iemand die in elke situatie het positieve zoekt”, zegt hij. “Toen ik begon, stond Roger al aan de top van de top, ik had het grote geluk om met hem te kunnen trainen, gesprekken over tennis te voeren, Davis Cup-wedstrijden te spelen, een Olympische gouden medaille te winnen, en ook tegen hem te kunnen spelen, en hoewel ik vaak verloor, heeft hij me geholpen mijn zwakke punten te ontdekken en beter te worden.”
“Je kunt maar beter een kort geheugen hebben”
Als we een veelzeggend voorbeeld van hun relatie zouden moeten noemen, dan zou dat betrekking hebben op de week voorafgaand aan de finale van de Davis Cup in 2014. Weet je nog, tijdens de Masters in Londen stonden Stan en Roger tegenover elkaar in de halve finale, met een pijnlijke nederlaag in de tiebreak en een gemiste matchbal voor Wawrinka, die aan het einde van de wedstrijd op de baan woorden wisselde met Mirka, de vrouw van Federer, die hem uiteindelijk het vernietigende „Cry baby“ („Huil maar, jongetje“) toeriep. Een week voor het grote toernooi in Lille, waar ze zouden samenwerken, beloofde dit – temidden van de media-aandacht en de wrok van hun respectievelijke entourages – niets goeds voor de toekomst van hun gezamenlijke onderneming of hun vriendschappelijke band. Temeer omdat Federer, die last had van zijn rug, de volgende dag moest afzeggen voor de finale van die beroemde Masters. Men had het alleen nog maar daarover, herinnert Stan zich: „Het was heel erg heftig, heel erg gespannen, heel erg ingewikkeld; gelukkig stonden er na de wedstrijd nog geen camera’s in de gangen en de kleedkamers. Ik had die halve finale nooit mogen verliezen, maar 24 uur later had ik mijn keuze gemaakt. De ene tenniswedstrijd volgt de andere op, je kunt maar beter een kort geheugen hebben. Het is niet omdat er iets is gebeurd – overigens niet per se tussen hem en mij – dat dit alles tussen ons moest veranderen.”
“Niet alleen hier om afscheid te nemen”
Alsof er niets aan de hand was, onder leiding van een Wawrinka die zich als een echte leider gedroeg, bezorgde het Zwitserse team het Franse tennis zo een van zijn ergste weekenden. „Ik was op een missie, ik zou de kans om met dit team de Davis Cup te winnen niet voorbij laten gaan. Ik had er alles aan gedaan, zowel tennistechnisch als mentaal, om er klaar voor te zijn en niet op te geven”, herinnert hij zich. Ook in 2026 is hij nog steeds op een missie, nadat hij meer dan eens in alle bescheidenheid weer aan de Challenger-toernooien moest deelnemen, tot grote vreugde van de organisatoren daarvan. Geen enkele speler uit het moderne tijdperk heeft zoveel enkelwedstrijden gewonnen na zijn veertigste. „Ik wil gewoon nog één laatste dans“, zong de band Kyo. „Daar neem ik geen genoegen mee“, glimlacht de Zwitser. „Ik weet dat ik niet meer zo goed ben als vroeger, noch fysiek, noch tennistechnisch, en dat er een moment komt waarop je moet stoppen, maar ik ben hier niet om alleen maar een jaar lang afscheid te nemen. Ik zou trouwens graag met een vrijer en lichter gemoed spelen dan ik zou kunnen; het is te belangrijk voor me. Het is natuurlijk emotioneel. Als er matchballen tegen me zijn, of als ik verlies, komen de herinneringen weer naar boven, maar ik blijf altijd een vechter. Ik ben dit laatste jaar begonnen om het op een goede manier af te sluiten, wedstrijden te winnen, terug te keren in de Top 100; daar heb ik hard voor getraind.” En hij voegde meteen de daad bij het woord, met een moment dat helemaal bij hem past, in Australië, waar hij in vijf sets en 4 uur en 30 minuten Arthur Gea versloeg, een getalenteerde Fransman die half zo oud is als hij en uiteindelijk last kreeg van krampen. Stan maakte van de gelegenheid gebruik om de oudste speler te worden die de derde ronde van een Grand Slam bereikte sinds Ken Rosewall in 1978, en om dat te vieren haalde hij twee blikjes bier uit zijn koelbox om op de baan te proosten met de dolgelukkige toernooidirecteur Craig Tiley, die was gekomen om hem te eren. Typisch Wawrinka. Die dag zagen we naast de bierbubbels al een paar tranen rollen, en er zullen er de komende weken en maanden waarschijnlijk nog heel wat volgen.