Al meer dan een eeuw onderhouden de inwoners van Knokke-le-Zoute een gepassioneerde, discrete, soms uit eigenbelang ingegeven… maar altijd trouwe band met het naburige Nederland. Want eigenlijk heeft de inwoner van Knokke-le-Zoute twee passies: naar de zee kijken… en kijken wat er aan de andere kant van de grens te zien is. Door Hugues de Waele
Tegenwoordig steken we de grens op de fiets over om mosselen te eten, oude kaas te kopen of een tentoonstelling in Zeeland te bezoeken. Maar vroeger had dit uitstapje naar het noorden een heel andere sfeer: die van het risico, van vindingrijkheid… en soms van illegale jenever. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was het oversteken van de Nederlandse grens allesbehalve een ontspannen wandelingetje. De beruchte ‘elektrische grens’ die door de Duitsers was aangelegd, veranderde het platteland tussen Knokke en Zeeland in een avontuurlijk terrein met hoogspanning… in de letterlijke zin van het woord. Sommige grootmoeders uit De Zoute vertelden vijftig jaar later nog steeds hoe een simpele fiets zonder verlichting een eerlijke burger in een internationale spion kon veranderen.
De winter: het seizoen van boter, sigaren en nerveuze douaniers
Toen volgden het interbellum en de naoorlogse periode. Het strand liep leeg, de luiken van de villa’s gingen dicht… maar de inwoners van Zout, zij bleven de grens oversteken. De strandwachten, strandbedieners en seizoenspolitieagenten, die in de zomer op elegante wijze toezicht hielden op de vakantiegangers, hielden zich in de winter soms bezig met wat… creatievere commerciële activiteiten. Er werd boter, sigaretten, Nederlandse sigaren, koffie, jenever en soms een paar producten doorgegeven waarvan niemand al te nauwkeurig naar de herkomst vroeg. In die tijd leek de grens met Nederland minder op een diplomatieke scheidslijn dan op een uitgestrekte parallelle markt met uitzicht op de polders. De douaniers kenden iedereen. En iedereen kende de douaniers.
Sluis, de onofficiële Belgische hoofdstad van het „kleine uitstapje“
Toen brak het gouden tijdperk aan van de kassabonnen en de slimme grensoverschrijdende aankopen.
Decennialang werd Sluis bijna een commerciële buitenwijk van de Belgische kust. Men ging erheen „gewoon om even te kijken”, zoals men onschuldig een banketbakkerij binnenstapt.
De parkeerterreinen stonden vol met Belgische Mercedes-auto’s. De kofferbakken waren op de terugweg op mysterieuze wijze zwaarder dan op de heenweg: alcohol, sigaretten, kaas, boter… of zelfs tv’s die goedkoper waren dan hier!
Vandaag: elektrische fiets, cultuur en mosselen
De tijden zijn veranderd. De grenzen zijn verdwenen, de douaniers ook, en de moderne smokkelaar rijdt tegenwoordig op een elektrische fiets met een bijpassende helm.
Maar de reflex van de inwoners van Zoutelande blijft onveranderd: zodra het weekend aanbreekt, moet men „ergens anders heen“. En we moeten toegeven dat het naburige Zeeland heel goede redenen biedt om de oude grens over te steken: de stadsmuren en smalle straatjes van Sluis, de uitgestrekte stranden van Cadzand, de natuurreservaten van Het Zwin, de oesters en zeevruchten van Yerseke, de rustige terrassen van Middelburg, de fietspaden waar zelfs gepensioneerden je zonder enige moeite met 28 km/u inhalen.
Eigenlijk vertellen de betrekkingen tussen Knokke-le-Zoute en Zeeland een typisch Belgisch verhaal: dat van een volk dat er altijd al van overtuigd is geweest dat wat het zoekt misschien net iets verderop te vinden is, namelijk elders… vooral als de belastingen daar lager zijn.