Tot nu toe heeft de invloed van AI op de werkgelegenheid vooral betrekking op de toegang van jongeren tot de arbeidsmarkt, met name wat betreft instapfuncties.
De olieprijs is sinds het begin van het conflict met Iran zeer volatiel geweest, maar ook bij andere goederen en diensten stijgen de prijzen onverwacht. Het woord ‘inflatie’ is weer in ieders mond. We richten ons op de inflatie die door AI wordt veroorzaakt. Door Guillaume Duchesne
In economieboeken worden de oorzaken en drijvende krachten achter inflatie uitvoerig beschreven. Het heeft geen zin om ze hier op te sommen; ze zijn immers algemeen bekend. De exogene schok is daar een van. De oorlog in Iran, net als de oorlog die eerder in Oekraïne uitbrak, herinnert ons eraan hoe schadelijk deze conflicten zijn voor de economie en de financiële markten zodra de inflatie niet meer onder controle is. De inflatie is in de Verenigde Staten en in de eurozone verder gestegen, zoals te verwachten was onder invloed van de sterk stijgende energieprijzen, terwijl tijdelijke factoren (steunmaatregelen, subsidies) ervoor zorgden dat de inflatie in het Verenigd Koninkrijk en Japan licht daalde. In mei bedroeg de inflatie 4,2% in de VS en 3,2% in de eurozone, een aanzienlijke stijging ten opzichte van het begin van het jaar, hoewel deze opleving niets te maken heeft met de dubbele schok van de oorlog in Oekraïne en het einde van de coronacrisis vier jaar eerder, een periode waarin de inflatie 10% bereikte. Gezien het conflict in het Midden-Oosten zijn de centrale banken – waaronder de FED in de Verenigde Staten met haar nieuwe voorzitter, Kevin Warsh – zeer voorzichtig gebleven, hoewel sommige sinds het begin van het jaar niettemin hun beleidsrente hebben verhoogd (ECB, Bank of Japan, Australië). De FED zelf zou zich er in oktober toe kunnen laten verleiden, als we de markten mogen geloven.
Stijging van de chipprijzen
Hoewel de schommelingen in de olieprijs door de sluiting van de Straat van Hormuz alle aandacht op zich trokken, is er minder gesproken over een opvallende factor in de inflatiecijfers. Sinds enkele maanden schiet de PPI, die de ontwikkeling meet van de gemiddelde prijzen die producenten voor hun goederen en diensten ontvangen, omhoog. In de VS is deze gestegen van 3% in januari naar 6,5% vóór de vakantie. De sector „elektronica en accessoires“ is letterlijk omhooggeschoten (zie grafiek). Waarom deze plotselinge stijging? De Amerikanen, altijd erg vindingrijk, spreken van een „chipflation“ (chip = chip in het Engels), aangewakkerd door de snelle uitrol van AI-infrastructuur en datacenters, waar de schaarste aan geheugencomponenten leidt tot een stijging van de gemiddelde verkoopprijzen van apparaten. De vraag naar chips, met name RAM-chips (werkgeheugen) die nodig zijn voor datacenters, is explosief gestegen. De prijs ervan is in één jaar tijd verzesvoudigd. Dit is geen onbekende situatie in de sector, maar de rage rond AI doet vrezen dat het een structureel fenomeen zal worden. Het onevenwicht tussen vraag en aanbod zou in ieder geval tot 2027 kunnen aanhouden. Dat gezegd zijnde, vertegenwoordigt de categorie „elektronische componenten en accessoires“ slechts 1,12 % van de PPI in termen van relatief belang (Bureau of Labor Statistics). De bijdrage ervan aan de inflatie is dus nog steeds zeer beperkt. Op dit moment draagt kunstmatige intelligentie meer bij aan de inflatie via een sterk stijgend energieverbruik, aangezien de vraag naar elektriciteit aanzienlijk is toegenomen sinds de komst van datacenters, die volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA). En als we het Amerikaanse Department of Energy mogen geloven, zullen datacenters tegen 2028 tussen 6,7 % en 12 % van de totale beschikbare elektriciteit verbruiken.
De grote winnaars van de ‘chipflatie’
Sommige aandelen profiteren volop van de exponentieel groeiende vraag naar geheugenchips. Drie bedrijven (Samsung, SK Hynix, Micron Technology) beheersen ongeveer 90 % van de wereldmarkt. Deze aandelen hebben sinds het begin van het jaar een uitzonderlijke beursprestatie neergezet, en dat om goede redenen: hogere prijzen, grotere marges en een beter vooruitzicht. De downstream-bedrijven in de IT-hardwaresector moeten op hun beurt deze kosten opvangen, doorberekenen, hun producten herontwerpen of het risico lopen dat de vraag instort, met name op de prijsgevoeligere consumentenmarkten. Wat begon als een knelpunt in de AI-infrastructuur kan dus ernstige neveneffecten hebben op de marges van veel bedrijven, of op hun verkoopprijzen. Apple heeft dan ook afgelopen juni besloten de prijzen van zijn Macs en iPads met bijna 20% te verhogen; dit soort prijsstijgingen kan het risico vergroten dat de inflatie zich naar andere sectoren verspreidt. Sommigen zijn van mening dat de huidige kostendruk snel via een andere weg zou kunnen worden gecompenseerd. AI vormt namelijk een bedreiging voor een aanzienlijk aantal banen. Een massavernietigingswapen voor banen dat zou leiden tot een stijging van de werkloosheid, en dus tot een krimp van de vraag en de economische groei. Een scenario waarin AI dus een desinflatoire rol zou spelen… wat de huidige gegevens echter niet bevestigen. Tot nu toe concentreert de impact van AI op de werkgelegenheid zich vooral op de toegang van jongeren tot de arbeidsmarkt, met name voor instapfuncties (een daling van 35% sinds begin 2023), terwijl er in de technologiesector nog steeds op grote schaal wordt geworven om een snelgroeiende sector te ontwikkelen, uit te rollen en in stand te houden, wat de elders waargenomen verliezen grotendeels compenseert. In dit stadium vertegenwoordigt AI slechts een marginaal deel van de banenverliezen; er is dus geen waarneembaar deflatoir effect. Er blijft echter een vraag bestaan, namelijk met betrekking tot agentische AI, die in staat is om zelfstandig complexe taken met meerdere stappen uit te voeren die tot nu toe voorbehouden waren aan geschoolde werknemers. Mocht de inzet ervan – die momenteel nog beperkt is – in een stroomversnelling raken, dan zou dit de situatie ingrijpend kunnen veranderen en het fragiele evenwicht tussen het verdwijnen en het ontstaan van banen in veel grotere mate in gevaar kunnen brengen, met duidelijkere gevolgen voor de inflatie.