In 2026 viert de auto een symbolische verjaardag: 140 jaar. Precies veertien decennia geleden reed er een vreemd, licht en luidruchtig voertuig over de wegen van het Duitse Rijk. Het leek nog in niets op de auto’s die we vandaag de dag kennen. Drie wielen, een eencilinder benzinemotor, een rudimentair chassis en een snelheid die nauwelijks hoger lag dan die van een stapend paard: de Benz Patent-Motorwagen, in 1885 ontwikkeld door Carl Benz en in 1886 gepatenteerd, wordt algemeen beschouwd als de eerste moderne auto.
Niemand kon zich destijds echt voorstellen wat deze uitvinding teweeg zou brengen. De auto zou onze steden, onze landschappen, onze economie en onze kijk op vrijheid ingrijpend veranderen. Hij zou een industrieel product worden, een werkinstrument, een symbool van succes, een manier om te ontsnappen, maar ook een passie. De auto zou aanleiding geven tot de opkomst van grote autofabrikanten, racecircuits, rally’s, elegantieconcoursen en een hele cultuur die, 140 jaar later, nog steeds verbazingwekkend levendig is. Want de eerste auto’s waren bovenal experimenten. Aan het einde van de 19e eeuw probeerden verschillende ingenieurs de trek door dieren te vervangen door een nieuwe vorm van aandrijving. Stoom, elektriciteit en de verbrandingsmotor concurreerden toen met elkaar. Carl Benz behoort tot degenen die begrijpen dat de toekomst ligt in een machine die vanaf het begin rond een motor is ontworpen. Zijn Patent-Motorwagen is dus niet zomaar een door paarden getrokken wagen waaraan een motor is toegevoegd: het is een voertuig dat is ontworpen als een samenhangend systeem. In 1888 legde zijn vrouw Bertha Benz een inmiddels legendarische tocht af tussen Mannheim en Pforzheim, over een afstand van ongeveer 106 kilometer, waarmee ze op spectaculaire wijze aantoonde dat de auto het laboratorium kon verlaten en de weg op kon gaan. Enkele jaren later kwam de auto-industrie in een stroomversnelling. In Frankrijk, Duitsland, Italië, Groot-Brittannië en vervolgens in de Verenigde Staten schoten de autofabrikanten als paddenstoelen uit de grond. Daimler, Peugeot, Renault, Panhard & Levassor, Fiat en vele anderen namen deel aan deze eerste revolutie. Auto’s waren nog zeldzaam en duur, maar ze oefenden nu al een grote fascinatie uit.
Een bepaalde visie op vrijheid
Met de start van de lopende bandproductie van de Ford Model T vanaf 1913 was de auto geleidelijk niet langer een voorrecht dat voorbehouden was aan een welgestelde minderheid. Door standaardisatie en massaproductie daalden de kosten sterk. De auto wordt een industrieel product dat voor een steeds groter deel van de bevolking toegankelijk is. In enkele decennia tijd verandert de auto van een mechanische curiositeit in een consumptiegoed, en dat is te danken aan Henry Ford. In de loop van de twintigste eeuw wordt de auto vervolgens veel meer dan alleen een vervoermiddel. Hij wordt een begeerd object. Autofabrikanten beseffen al snel dat het verkopen van een auto niet alleen neerkomt op het verkopen van een motor en vier wielen. Het gaat om het verkopen van een imago, een persoonlijkheid, een levensstijl. Italiaanse merken leggen de nadruk op prestaties en design. Britse fabrikanten ontwikkelen een eigen visie op elegantie en grand tourisme. De Duitsers leggen de nadruk op techniek en prestaties. In de Verenigde Staten belichamen de grote carrosserieën en de krachtige V8-motoren lange tijd een andere visie op vrijheid. Tegelijkertijd wordt de autosport een geweldig proeflaboratorium. De Grand Prix-races, de 24 uur van Le Mans, de rally’s en de uithoudingsraces bieden autofabrikanten de mogelijkheid om hun technologieën onder de meest extreme omstandigheden te testen. Het principe is eenvoudig: racen spreekt tot de verbeelding, maar zorgt er ook voor dat de alledaagse auto steeds beter wordt.
Schijfremmen, aerodynamica, brandstofinjectie, vierwielaandrijving, elektronische systemen of composietmaterialen: een deel van de technologieën die we tegenwoordig als vanzelfsprekend beschouwen, is ontwikkeld of geperfectioneerd dankzij de autosport.
Koerswijziging
In 2026 staat de auto opnieuw op een historisch keerpunt. Meer dan een eeuw lang vormde de verbrandingsmotor het hart van de auto. Vandaag de dag zet de elektrificatie deze vanzelfsprekendheid op zijn kop. Accu’s, elektromotoren, software en rijhulpsystemen spelen nu een centrale rol bij de ontwikkeling van nieuwe modellen. De verandering is ingrijpend. Een moderne auto is een ‘connected’ apparaat geworden, dat op afstand updates kan ontvangen, met zijn omgeving kan communiceren en de bestuurder in steeds meer situaties kan ondersteunen. Maar deze transformatie roept een essentiële vraag op: wat blijven we behouden van de auto als de technologie verandert? Het antwoord ligt waarschijnlijk in de ervaring. Want de geschiedenis van de auto laat zien dat deze zich altijd opnieuw heeft uitgevonden. De overgang van de koets naar de auto, van de carburateur naar de brandstofinjectie, van mechanica naar elektronica of vandaag de dag van verbrandingsmotoren naar elektrische aandrijving heeft telkens weer tot bezorgdheid geleid. Toch is de passie gebleven.
De auto van de toekomst zal misschien stil, elektrisch, zelfrijdend en uiterst verbonden zijn. Maar er zullen altijd liefhebbers blijven die oude auto’s verzamelen, motoren uit een ander tijdperk weer tot leven brengen, deelnemen aan historische rally’s of gewoon de weg opgaan zonder ander doel dan het rijden zelf.