Leider Brussel
Boekenliefhebbers – en dat zijn er heel wat, wat men ook zegt – vreesden dat hun dierbare Brusselse trefpunt failliet zou gaan. Toen Mehmet Sandurac, de man achter de Mayfair concept stores, het merk weer in de mode bracht, vroegen mensen zich af wat de toekomst van Filigranes 2.0 zou zijn. En ten onrechte. De luxueuze setting op de Waterloolaan heeft niets veranderd aan de geest van de boekhandel, die zowel gemoderniseerd als prachtig bewaard is gebleven. Door Christian Carette
Een nieuw leven mogelijk
Een boekwinkel overnemen, zelfs een boekwinkel die al meer dan 40 jaar een waar literair instituut is in de hoofdstad van Europa, is niet bepaald het investeringsadvies dat je vandaag zou geven als je hoopte geld te verdienen. Toen de oprichter van Filigranes, Marc Filipson, enthousiast en gepassioneerd over boeken maar een slechte manager, een gerechtelijke reorganisatieprocedure (PRJ) moest accepteren, liepen de schulden van het bedrijf op tot €3 miljoen. Bovendien klaagde het personeel over pesterijen en riep het op tot een ander management. Véronique Croiset, een doorgewinterde zakenvrouw en eigenaar van Nias briefpapier, werd in 2022 benoemd tot CEO en ontdekte een bedrijf waarvan de kernactiviteiten goed werkten, “dat het goed wilde doen”, maar dat was gegroeid “zonder organisatie of financieel evenwicht”. Werkgelegenheid en een verminderde voorraad boeken waren niet genoeg om de schulden uit het verleden af te lossen. “Ik kwam een beetje laat”, zegt ze, “maar met de juiste investeerders was een nieuw leven voor Filigranes mogelijk.”
De ziel van het bedrijf behouden
Dat is waar de 38-jarige Mehmet Sandurac uit Brabant om de hoek komt kijken. Afgestudeerd als handelsingenieur aan Ichec, lanceerde hij met succes de Mayfair concept store (omzet van 6 miljoen in 2024) eerst in Waterloo, waar hij opgroeide, daarna in Brussel op de prestigieuze boulevard de… Waterloo, tussen Armani, Delvaux en Burberry. Waterloo, tussen de boetieks van Armani, Delvaux en Burberry. “Ik ontmoette Véronique Croizet bij de kassa van een van mijn winkels,” vertelt hij. “Ze vertelde me over de situatie bij Filigranes. Wat een geluk. Ik heb me altijd aangetrokken gevoeld tot mode, design, kunst en cultuur, maar ik had het nooit aangedurfd om vanuit het niets een boekwinkel te beginnen – je kunt niet improviseren. Dus deze kans kwam precies op het juiste moment. Ik had nooit gedacht dat ik aan het hoofd van zo’n instelling zou staan. Een maand later aanvaardde de handelsrechtbank ons overnamevoorstel. In een gespannen sfeer? “Voor mij is het verleden het verleden. Ik ben niet de voormalige eigenaar, ik ben een ander persoon. Integendeel, ik voelde veel enthousiasme, passie en een echt verlangen naar vernieuwing. Het eerste doel is om de ziel van Filigranes te behouden, het referentiepunt voor ontmoetingen, uitwisseling en advies voor iedereen die op zoek is naar een boek, en tegelijkertijd te bouwen aan de toekomst. De tweede is dat Mayfair en Filigranes elkaar versterken, dat beide profiteren van elkaars klantenkring; er zijn aparte ingangen, maar de twee grote ruimtes zijn met elkaar verbonden. Het idee van Mayfair is om een sfeer te creëren, als een soort reis waarbij je je elders voelt, zelfs als je er vlak naast woont.”
10% van de boeken verkocht in de boekhandel
Hoewel de overname van de prestigieuze boekhandel door een ‘mode’ zakenman als Mehmet Sandurac de nodige vragen opriep, kunnen we nu al zeggen, zonder vooruit te lopen op de toekomst, dat de eerste reacties meer dan bemoedigend zijn. Ze wijzen op een verkoopstijging van 20-30%. Meer dan 150.000 boeken en honderden planken zijn verhuisd van de oorspronkelijke locatie aan de Kunstlaan naar hun nieuwe onderkomen een paar honderd meter verderop, op een steenworp afstand van de Porte de Namur. Het historische team van dit mythische literaire bastion – waarvan sommigen er al twintig jaar werken – is grotendeels gehandhaafd, net als de ontmoetingen met de auteurs die er naam hebben gemaakt, in een afgestofte, heldere en verzorgde esthetiek, gedragen door een welkome wind van moderniteit. Het resultaat is dat de werelden van mode, lifestyle, gastronomie en literaire cultuur op een heel natuurlijke manier naast elkaar bestaan op 3500 m² en vier verdiepingen. Mensen komen hier ook uit nieuwsgierigheid, om te wandelen, te ontdekken en geïnspireerd te worden, ook op zondag, zoals we de afgelopen 25 jaar gewend waren te doen op het oude adres. Toen er 305.000 euro op tafel werd gelegd om Filigranes van een faillissement te redden, en nog eens anderhalf miljoen om de boekhandel in het Mayfair-complex te integreren door de voormalige BMW-showroom ernaast te verbouwen, moest het natuurlijk wel lukken. “Geloof me, de boekenmarkt doet het niet zo slecht als mensen zeggen,” zegt Mehmet Sandurac. “In 2024 daalde de markt met slechts 0,3%, met andere woorden: helemaal niets. En 10% van de boeken die in boekhandels in ons land worden verkocht, worden verkocht door Filigranes. Dus wij zijn heel belangrijk voor uitgevers en zij zijn belangrijk voor ons.”
Uitzicht op Parijs
Feit blijft dat literatuurliefhebbers hun Brusselse ‘Graal’ hebben herontdekt – of liever gezegd, niet zijn kwijtgeraakt – die een volwaardige outlet is geworden en nu deel uitmaakt van een groter, luxueuzer, zeer eigentijds project, met aanraakschermen en hoge plafonds, zonder de oorspronkelijke kernactiviteiten te veranderen. We kunnen Mayfair dus alleen maar succes wensen, en het gaat goed, ook al is de baas nogal terughoudend. “Ik heb er nooit naar gestreefd om in de schijnwerpers te staan of om mezelf te promoten via mijn winkels; ik ben niet gehecht aan erkenning,” zegt hij. Maar als het aankomt op groot denken voor zijn merk, kunnen hij en zijn operationeel directeur Joevin Ortjens erop rekenen. Ze hebben hun zinnen gezet op een verdubbeling of zelfs verdrievoudiging van de verkoop tegen 2026. Ze hebben het voormalige pand van Zara in Waterloo, vlak naast hun winkel, al gekocht, waardoor ze een totale oppervlakte van 1.500 tot 2.000 m² hebben. Hier zullen ze een verrijkte en verbeterde versie van hun nieuwe Mayfair/Filigranes-concept uitrollen, met een internationaal perspectief. De droom zou Parijs zijn,” vertrouwen ze ons toe, “maar we kunnen het ons niet veroorloven om dit te missen. We krijgen geen tweede kans, dus we moeten gaan als we echt zeker zijn van onszelf.”
De genomineerden
JOHN BOGAERTS: Een sociale figuur met een koele manier, hij heeft de wereld van businessclubs gerevolutioneerd en gedemocratiseerd door ze open te stellen voor de middenklasse, in het hele land, met zijn B 19, B voor Bogaerts, 19 voor het nummer van het huis waar de club werd opgericht. De club heeft meer dan 2.000 leden, organiseert 150 evenementen per jaar en is net opnieuw gelanceerd in de “cité ardente” op de site van de luchthaven van Luik. John heeft ons ook kennis laten maken met de alternatieve onderwijsmethode (zonder leraar) die de Fransman Xavier Niel zo dierbaar is, met een codeerschool, Campus 19, die kan bogen op een werkgelegenheidspercentage van 100% voor degenen die de cursus afronden.
THIERRY GEERTS: De directeur van Beci (Brussels Enterprises Commerce & Industry), dat bedrijven in het Hoofdstedelijk Gewest vertegenwoordigt, heeft er alles aan gedaan om het geweten van de Brusselse politici die verantwoordelijk zijn voor een ongekende bestuurscrisis “wakker te schudden”. Hij is zelfs op zoek naar een hotel om de onderhandelaars in op te sluiten. “We hebben een regering nodig, wie het ook mag zijn, ons ecosysteem hangt ervan af, het is verbijsterend, we kweken de zaden van het populisme”. Hij leidde ook een onderzoek waarbij vacatures op sociale netwerken werden gescand en ontdekte er bijna 100.000, bijna evenveel als het aantal werkzoekenden in Brussel.