Steeds meer mensen maken gebruik van kunstmatige intelligentie bij het beheer van hun persoonlijke financiën. Het gebruik van deze technologie kan nuttig zijn, maar brengt ook risico’s met zich mee. Hoewel het verzamelen en analyseren van gegevens nu geautomatiseerd kan worden, worden onderscheidingsvermogen, vertrouwen en verantwoordelijkheid – zaken die niet geautomatiseerd kunnen worden – des te belangrijker. Door Christian Carette
Jongeren
Sinds de opkomst van grote taalmodellen, zoals ChatGPT of Claude, neemt het aantal tools dat beleggingsadviezen kan genereren snel toe. Deze tools analyseren in enkele seconden hoeveelheden gegevens die geen enkele professional handmatig zou kunnen verwerken, waarbij ze rekening houden met economisch nieuws, veranderingen in de regelgeving en de specifieke kenmerken van een portefeuille. Ze missen echter het beoordelingsvermogen, de kritische blik en de voorzichtigheid die de basis vormen voor de vertrouwensrelatie tussen een adviseur en zijn klanten. Zoals tot nu toe – maar voor hoe lang nog? – is er gratis toegang tot AI, is de verleiding groot, vooral bij jongeren die een klein spaarpotje hebben, beter geïnformeerd zijn en wantrouwig staan tegenover het banksysteem, waardoor ze zich soms tot online makelaars of bankiers wenden om de machine te raadplegen om te weten waar ze moeten beleggen. Hun motto: „Banken stellen hun eigen belang boven dat van jou, terwijl de robot geen ander financieel belang heeft dan dat van jou.“ Je zou er zelfs aan kunnen toevoegen dat bij de banken de adviseurs zelf tegenwoordig gebruikmaken van kunstmatige-intelligentie-modellen die zijn afgestemd op de gegevens van hun bedrijf en hun klanten, voor steeds verder geautomatiseerde analysetaken die voorheen aanzienlijke personele middelen vereisten.
Mutatie
Hoewel ze uiteindelijk weinig communiceren over dit onderwerp en de ingrijpende veranderingen die het teweegbrengt, is bekend dat de toezeggingen en investeringen die financiële instellingen de laatste tijd op dit gebied hebben gedaan aanzienlijk zijn, zelfs zo aanzienlijk dat sommige instellingen zich zorgen maken over de kosten-batenverhouding. In werkelijkheid ondergaat de sector een ingrijpende verandering, waarbij men zich er tegelijkertijd van bewust is dat AI in de financiële wereld aanwezig is en daar ook zal blijven, dat klanten mobieler en zelfstandiger zijn geworden, en dat de rol van bankiers dus moet evolueren door optimaal gebruik te maken van de nieuwe situatie, wat uiteindelijk leidt tot de vraag: in hoeverre kunnen we de financiële sector aan AI toevertrouwen? Het antwoord lijkt, gezien de huidige stand van de technologie, nog steeds „de mens samen met de machine“ te zijn en niet „de machine in plaats van de mens“. Een grondig onderzoek van de universiteit Paris-Dauphine stelt weliswaar vast dat beleggingsfondsen waarvan de teams AI-vaardigheden hebben ontwikkeld, betere prestaties laten zien dan fondsen die daar geen gebruik van maken, maar het onderzoek benadrukt dat het juist gaat om gevallen waarin de machine een ervaren beheerder ondersteunt in plaats van hem te vervangen.
Een beroep
Het is duidelijk dat AI zeer nuttig kan zijn om een grote hoeveelheid gegevens zeer snel te herformuleren of samen te vatten, en dat het bijdraagt aan de democratisering van beleggen, vooral onder de jongere generaties die traditionele banken als log en duur ervaren. Wat weerhoudt deze nieuwe ‘kip met de gouden eieren’ er dan van om een koninklijke weg in te slaan, aangezien uit de cijfers blijkt dat nog steeds niet meer dan 10% rechtstreeks belegt op basis van uitsluitend de aanbevelingen van kunstmatige intelligentie? Hoewel AI concurreert met de financiële adviseur, lijkt het er inderdaad nog niet op dat het een echte financiële adviseur kan vervangen – iemand die al vertrouwd is met de nieuwe tools en geleidelijk wordt ontlast van tijdrovende taken. Het is niet voor niets dat bij banken bij nieuwe aanwervingen steeds meer de nadruk wordt gelegd op AI-expertise en dat er een uitgebreide inspanning wordt geleverd om medewerkers om te scholen, waarbij zakelijke teams, technologische specialisten en HR worden ingezet. Het gaat niet alleen om het geven van training in AI, maar ook om het leren denken in de aanwezigheid van AI. Beleggen blijft immers zowel een vak als een menselijke keuze. Een robot kan nergens verantwoordelijk voor worden gehouden. Het is daarom beter om deskundig te zijn, zodat men het risiconiveau kan inschatten en informatiebronnen kan controleren, vergelijken en kruisverifiëren, in tegenstelling tot machines die alleen maar reageren op een vraag en een standpunt geven dat is gegenereerd op basis van duizenden persartikelen, analistenrapporten en marktgegevens.
Menselijke expertise
De titel en de nauwkeurigheid van de vraag die we aan de AI stellen, zijn daarom van cruciaal belang. We moeten in staat zijn om de juiste vragen te stellen, temeer omdat kunstmatige intelligentie vervolgens niet in staat zal zijn om uit te leggen waarom ze de ene actie boven de andere aanbeveelt. We moeten ook rekening houden met het risico op fouten; we zijn namelijk nog ver verwijderd van het niveau waarop we 100% kunnen vertrouwen op de informatie die de AI verstrekt. Vier van de vijf keer heeft ze gelijk, maar de vijfde keer zit ze ernaast. Het fenomeen van ‘hallucinaties’, waarbij het systeem volledig verzonnen informatie genereert, heeft al schade aangericht, en we weten dat het de vervelende neiging heeft om met evenveel zekerheid onjuiste informatie te verstrekken in plaats van toe te geven dat het het niet weet of niets te zeggen heeft. Wanneer ze geen betrouwbare informatie heeft, vult ze de leemte op met een antwoord dat op het eerste gezicht coherent lijkt, maar inhoudelijk onjuist is. Bij het raadplegen van nieuwssites of databases kunnen haar beslissingen ook worden beïnvloed door kwaadwillige inhoud, niet-bestaande bronnen, verouderde observaties of informatie die op een andere context is gebaseerd; men moet dus over het nodige kritische vermogen beschikken om fouten op te sporen. Natuurlijk wordt er in de wetenschap nog steeds gewerkt aan mechanismen om de betrouwbaarheid van modellen beter te beoordelen, maar ondanks het enthousiasme dat AI op alle niveaus teweegbrengt en de perspectieven die het biedt, is het duidelijk dat het niet op zichzelf mag worden gebruikt om financiële beslissingen te sturen. AI is geen vervanging voor menselijke expertise, die geruststelt, begeleidt, kant-en-klare antwoorden in twijfel trekt en risico’s toelicht. Tot het tegendeel is bewezen, is het altijd beter wanneer machines analyseren en mensen (mannen of vrouwen) beslissen. De toekomst zal het leren.