Door een ecosysteem op te bouwen met een diversiteit aan winterharde lokale planten kun je een veerkrachtigere tuin creëren. Hier is wat advies. Elke Belg met een tuin, hoe klein ook, zal gemerkt hebben dat de klimaatverandering een impact heeft. Droogte, hitte, regen en wind maken het werk van amateur- en professionele tuiniers complexer. Daarbij komen nog de bedreigingen voor insecten, de steunpilaar van gezonde ecosystemen, en hetverschijnen van nieuwe soorten die ernstige schade kunnen aanrichten.
Hoewel droogte altijd al een probleem is geweest in de hele wereld – waarbij sommige regio’s meer getroffen zijn dan andere – hebben onze regio’s er de afgelopen tien jaar intensiever mee te maken gehad. “Onlangs waren de eerste grote droogtes die een impact hadden die van 2018, 2019 en 2020. We hadden drie opeenvolgende jaren met een aanzienlijk neerslagtekort,” merkt Guillaume Lobet op, professor aan de faculteit Bio-ingenieurswetenschappen van de UCLouvain en onderzoeker aan het Earth and Life Institute (ELI). Het effect was cumulatief. Voorheen werden perioden van droogte gecompenseerd door perioden van regen. De laatste jaren zijn deze droogteperiodes in frequentie en intensiteit toegenomen. Hetzelfde geldt voor periodes van overtollig water. Bovendien is het weer moeilijk te voorspellen. We weten dat er intensere en frequentere periodes van droogte en regen zullen zijn, maar we weten niet wanneer ze zullen plaatsvinden.”
Plantendiversiteit stimuleren
Daarom moeten we robuuste ecosystemen creëren die beter bestand zijn tegen schokken. “Een van de belangrijkste elementen is diversiteit. In de keuze van bomen, struiken en bloemen. Biodiversiteit verbetert de veerkracht bij klimaatverandering, het verschijnen van ziekten of de verspreiding van plagen. “Bij stress, zoals droogte bijvoorbeeld, zullen niet alle planten op dezelfde manier worden beïnvloed. Het is mogelijk dat sommige planten het in bepaalde jaren niet overleven, maar diversiteit voorkomt dat alle planten tegelijk doodgaan. Je moet je er ook van bewust zijn dateen tuin geen homogene ruimte is. Sommige gebieden zijn warmer en natter, andere schaduwrijker. Bodems zijn verschillend. Het is belangrijk om er bijvoorbeeld op te letten dat je planten die veel water nodig hebben – en dat is bij sommige planten het geval – niet op droge plekken zet”, benadrukt Guillaume Lobet, die ook het idee van de “punktuin” noemt, geïnspireerd door de Franse landschapsarchitect Éric Lenoir. “Je moet niet proberen dingen te laten groeien waar ze niet zouden moeten groeien. Anders moet de tuinier voortdurend vechten om de omgeving van de plant te corrigeren, zodat hij kan bloeien.” Permacultuur gaat in dezelfde richting door het natuurlijke ecosysteem te reproduceren.
Ja voor lokale soorten
Plantendiversiteit wordt daarom aangemoedigd door lokale, aangepaste soorten te planten. Dankzij menselijke selectie kunnen bepaalde plantensoorten nu min of meer lange periodes zonder regen verdragen. Dat gezegd hebbende, zijn er hier van nature planten die drogere ecosystemen kunnen verdragen. “Het regent niet minder, maar de grond houdt minder water vast. Dit is bijvoorbeeld het geval voor de kalkgraslanden aan de oevers van de Maas.
Sommige tuiniers zullen geneigd zijn om te kiezen voor tropische planten, die beter bestand zijn tegen droogte en hitte. Het probleem is hun vorstbestendigheid,” waarschuwt de professor. Misschien zal het ooit niet meer vriezen in België. Maar dat is nu nog niet het geval, en het kan ’s nachts nog heel laat in het jaar vriezen. Bovendien zijn deze soorten soms invasief”, vervolgt de professor, die ook de verspreiding van soorten uit Zuid-Frankrijk naar onze streken heeft opgemerkt, waar het weer steeds warmer wordt. Dit geldt met name voor wijnstokken. Maar ook hier is er het probleem van de vorstbestendigheid.
Goede wortels
Hoewel het belangrijk is om de voorkeur te geven aan lokale planten, is het nog belangrijker om resistente planten te kiezen. “Guillaume Lobet wijst erop dat deze weerstand van de wortels komt en herinnert aan het principe van fotosynthese.“Een plant moet fotosynthese toepassen om CO2 om te zetten in suiker (zijn energie) en zuurstof. Om dit te doen verbruikt de plant water, maar dit water gaat alleen door de plant heen. De plant geeft het vervolgens weer af, waardoor de atmosfeer om hem heen afkoelt. Daarom zijn planten essentieel in leefomgevingen en is het belangrijk om vegetatie in steden te hebben om de omgeving te koelen. CO2 wordt vastgelegd door de poriën in de bladeren, die de plant open laat. Wat gebeurt er als het water opraakt? De plant zegt tegen zichzelf dat hij zijn poriën moet sluiten. Dus stopt hij met fotosynthese. Ze produceert niet langer haar eigen energie en zal sterven. Om weerstand te bieden, moet de plant ervoor zorgen dat hij toegang heeft tot water. Ze zal het diep van binnen vinden. Dit vereist een goed ontwikkeld wortelstelsel. Dit geldt vooral voor gazons. Het is de eerste die geel wordt bij droogte omdat de wortels zo kort zijn.
Niet te veel water geven of snoeien
Sommige planten hebben diepere wortels. “Het is altijd een goed idee om advies te vragen aan een expert of een kweker”, suggereert Guillaume Lobet, die ook wijst op verschillende factoren die een goede wortelontwikkeling in de weg kunnen staan. Ten eerste, water geven. Een plant die te vaak water krijgt, zal geen goede wortels ontwikkelen. Water maakt lui. Planten moeten hun eigen weerstand kunnen ontwikkelen. Eén uitzondering: tijdens het planten. “Verplanten is stressvol. Je moet voorkomen dat de plant aan meerdere stresssituaties tegelijk wordt blootgesteld.”
Nog een tip: snoei niet, of snoei op het juiste moment. “Als je de bladeren afknipt, is dat ook stressvol voor de plant. In optimale omstandigheden is het geen probleem, maar in droge omstandigheden is het een extra belasting. Het afknippen van de bladeren betekent ook het afknippen van het deel van de plant waarmee energie kan worden opgeslagen. En toch hebben planten energie nodig om te leven en hun wortels te ontwikkelen,” benadrukt Guillaume Lobet, terugkomend op het voorbeeld van gras. “Het is niet alleen een woestijn van biodiversiteit en een monocultuur, maar veelvuldig maaien verhindert ook dat het bloeit, waardoor het een ware woestijn voor bestuivers wordt”.
Door Solange Berger