Kunstmatige intelligentie (AI) heeft zich plotseling en massaal aan ons leven opgedrongen. Daarmee is een nieuwe vorm van interactie met de machine ontstaan, waarbij antropomorfe codes worden geleend die evenveel vragen oproepen als fascineren. Deze verwarring, opzettelijk of niet, roept een fundamentele vraag op: is het het resultaat van een commerciële strategie of van een diepere bevraging van de menselijke aard?
De filosoof en ethicus van de technologie Louis de Diesbach onderzoekt deze kwestie in zijn nieuwste boek Bonjour ChatGPT (Mardaga). Als specialist in ethiek toegepast op technologie analyseert hij de filosofische en maatschappelijke implicaties van de interactie tussen mens en machine.
Een revolutie die meer sociaal dan technologisch is
Hoewel de ontwikkeling van AI niet nieuw is, markeert de recente democratisering ervan een keerpunt. Deze technologie was ooit voorbehouden aan experts, maar is nu toegankelijk voor het grote publiek, wat aanleiding geeft tot angsten en fantasieën. “AI was er al, maar het bleef voorbehouden aan ingenieurs en computerwetenschappers. Wat er is veranderd, is dat het nu voor iedereen toegankelijk is”, legt Louis de Diesbach uit. Deze snelle adoptie is echter gepaard gegaan met een gebrek aan educatie, waardoor dystopische interpretaties en alarmistische retoriek de vrije loop hebben gekregen.
Het gebrek aan een duidelijk verklarend kader voor deze krachtige technologieën vergroot de bezorgdheid. De media en gespecialiseerde auteurs voeden deze bezorgdheid en dragen bij aan een soms vertekend beeld van de vooruitgang in AI. Daarom is er behoefte aan context en begeleiding.
AI reguleren: een ethische en politieke uitdaging
Moeten we de ontwikkeling van AI beperken? En zo ja, hoe? Louis de Diesbach benadrukt dat regulering niet eenzijdig kan zijn: “Het is net zo goed een kwestie van het reguleren van de kracht van AI als van het definiëren van de reikwijdte en het gebruik ervan”. De AI Act, die onlangs door de Europese Unie is aangenomen, is een eerste poging in deze richting.
Een van de voorgestelde maatregelen is de duidelijke identificatie van door AI gegenereerde inhoud. De kwesties die op het spel staan gaan echter verder dan het technische kader: “Het gaat om het waarborgen van respect voor de fundamentele waarden van onze samenlevingen, zoals vrijheid en autonomie”, benadrukt de filosoof. Hoewel deze vragen verband houden met technologie, zijn het bovenal kwesties van politiek en filosofie.
Wie moet toezicht houden op AI?
Zelfregulering door bedrijven in de sector blijft wishful thinking in een context die gedomineerd wordt door economische concurrentie. Het idee van een moratorium op AI stuit op de realiteit van de markt: “Geen enkel bedrijf zal vertragen als zijn concurrenten doorgaan met hun onderzoek”, merkt Louis de Diesbach op.
Transnationale initiatieven, zoals het IPCC voor klimaatverandering, worden soms genoemd. Ursula von der Leyen heeft een “IPCC voor Tech” voorgesteld, hoewel de doeltreffendheid van dergelijke structuren twijfelachtig blijft. De urgentie en complexiteit van het probleem maken het moeilijk om een wereldwijde consensus te bereiken.
Antropomorfisme, een hefboom voor adoptie
Een van de bijzondere kenmerken van conversationele AI is het vermogen om menselijke taal na te bootsen. Deze keuze is verre van triviaal en vergemakkelijkt de toepassing ervan. “Praten met een AI in natuurlijke taal is intuïtiever dan een conventionele zoekmachine”, zegt Louis de Diesbach. Dit fenomeen is gebaseerd op een oeroude menselijke reflex: intenties toekennen aan wat ons omringt, of het nu dieren, objecten of machines zijn.
Ontwikkelaars maken gebruik van deze trend om AI toegankelijker te maken. “De kwestie is meer commercieel dan ideologisch”, zegt de filosoof. Door de technologie aantrekkelijker te maken, vergroten bedrijven hun publiek en maximaliseren ze hun economisch potentieel.
AI, een weerspiegeling van onze samenleving
Naast technische overwegingen houdt AI ons ook een spiegel voor van de keuzes en waarden van onze samenlevingen. “Taalmodellen reproduceren de vooroordelen en oriëntaties van degenen die ze ontwerpen”, legt Louis de Diesbach uit. Deze invloed is soms duidelijk, vooral bij het beheer van gevoelige inhoud.
Elon Musk heeft kritiek geuit op ChatGPT omdat het “te wakker” zou zijn en benadrukt de rol van bedrijven bij het bepalen van het ideologische kader van AI. Dit vermogen om het collectieve denken vorm te geven roept vragen op: “Het risico bestaat dat het wereldwijde denken wordt gestandaardiseerd volgens de keuzes van een privébedrijf”, waarschuwt de filosoof.
Mensheid en technologie
De opkomst van AI doet een eeuwenoude vraag herleven: wat definieert menselijkheid? Voor Louis de Diesbach ligt het antwoord niet in technologische dominantie, maar in menselijke relaties. “Wat ons diep menselijk maakt, is onze relatie met anderen”, beweert hij.
Deze reflectie brengt hem ertoe onze relatie met technologische vooruitgang in vraag te stellen. “Moeten we altijd voor meer technologie gaan? Soms zou een herverbinding met de eenvoud van menselijke uitwisselingen wel eens nuttiger kunnen zijn dan een nieuwe toepassing die ons dichter bij elkaar zou moeten brengen.
Kunstmatige intelligentie is daarom niet alleen een technologische kwestie, maar ook een diep filosofische en politieke. De ontwikkeling en het beheer ervan vereisen dat we collectief nadenken over de waarden die we willen behouden in een wereld die steeds digitaler wordt.
Foto omslag © DR/Shuttterstock.com