De Villa Empain is de meest bezochte culturele site in Brussel en het Atomium de meest bezochte site in België. Wat hebben ze gemeen? 20 jaar geleden lagen deze gebouwen in puin. Ze hoefden alleen maar gerestaureerd te worden. Stel je Brussel eens voor zonder het Atomium vandaag! Achter deze opknapbeurten zit een meesteres, Diane Hennebert. Haar nieuwe uitdaging? Het Chinese paviljoen, omgedoopt tot ‘Paleis van China en de Zijderoutes’.
“Ik kan er niet tegen dat emblematische gebouwen die een bepaalde grandeur van België belichamen, in verval raken. Ik wil er altijd een nieuwe bestemming voor vinden, want het is onmogelijk om een publieke restauratie, op welke schaal dan ook, te overwegen zonder vanaf het begin voor ogen te hebben wat de plek gaat worden en waarvoor hij gebruikt gaat worden”. Liefde voor erfgoed, creativiteit en energie zijn de pijlers van deze filosofe van opleiding, die zich tot deze studies wendde omdat ze vond dat ze kunst en architectuur niet alleen via de kunstgeschiedenis kon waarnemen. “Ik was er zeker van dat we verder moesten gaan om de betekenis te begrijpen van een schoonheid die ons overstijgt”. Haar carrièrepad leidde haar op natuurlijke wijze naar de culturele sector. Ze was achtereenvolgens artistiek directeur van Le Botanique, directeur van het Centre Wallonie Bruxelles in Parijs en vervolgens directeur van de Fondation pour l’Architecture.
Zonne-energie
Aan het begin van de jaren 2000 was het Atomium in een rampzalige staat en werd ze hoofd van de VZW Atomium, die verantwoordelijk was voor de renovatie. In 2007 nam ze een nieuwe rol aan als directeur van de Boghossian Stichting en leidde ze de restauratie van de Villa Empain, die op dat moment een ruïne was. “De familie Boghossian, oorspronkelijk uit Armenië en Libanon, financierde het project. Vanaf dat moment was het een goed idee om een centrum voor kunst en dialoog tussen Oosterse en Westerse culturen te creëren”. Deze twee spectaculaire successen, met budgetten van respectievelijk 25 miljoen euro en 17 miljoen euro, benadrukken ook de waarde van partnerschappen die bijzonder gunstig zijn voor erfgoed.
Efficiënt beheer
Werken in de culturele sector en samenwerken met veel bekende kunstenaars heeft Diane Hennebert een andere sensibiliteit gegeven, die haar ook terugbrengt naar het begrip overdracht en haar dichter bij het onderwijs brengt. In 2015 begon ze aan een grote filantropische onderneming met de creatie van ‘Out of the box’, een zeer creatief educatief project gericht op jongeren die de school hebben verlaten. Altijd de lat hoger leggen! Dat is vandaag nog steeds het geval wanneer ze op 67-jarige leeftijd vrijwillig de teugels in handen neemt van een VZW die het Chinese Paleis, dat de naam kreeg omdat het alle kenmerken van een echt paleis heeft, weer nieuw leven moet inblazen, van de houten gevel die in Sjanghai is gemaakt tot het interieur waar het Belgische marmer vergelijkbaar is met dat van Versailles of het Vaticaan. De non-profitorganisatie, waarvan koningin Mathilde erevoorzitter is, heeft de taak gekregen om het project te beheren, van het inzamelen van de nodige fondsen tot de renovatie van het gebouw, de openstelling ervan voor het publiek en het beheer en de exploitatie ervan. Als ik hierin slaag,” zegt Diane Hennebert, “zullen we aantonen dat, hoewel het een publiek eigendom blijft dat voor iedereen toegankelijk is, het beheer ervan door de privésector efficiënter en goedkoper kan zijn.
.
Een paleis 11 jaar gesloten
Het “Chinees Paviljoen”, dat helemaal in het begin van de 20e eeuw werd gebouwd om de diplomatieke, economische en culturele banden tussen België en het Verre Oosten te bevorderen, is een term die afkomstig lijkt te zijn van Tentoonstelling 58, hoewel het gebouw daar al lang voor dateert en in 1910 werd voltooid. Het enige verre verband is dat Leopold II op de Wereldtentoonstelling in Parijs in 1900 de “Tour du Monde” ontdekte, een verzameling gebouwen geïnspireerd op het Verre Oosten ontworpen door de Franse architect Alexandre Marcel. Hij liet hem een Chinees paleis en een Japanse toren bouwen in Brussel. Deze gebouwen, gefinancierd door de koning, behoren nu toe aan de Koninklijke Schenking, die het vermogen beheert dat Leopold II voor zijn dood aan de staat heeft nagelaten. In 1921 werd het paviljoen gepromoveerd tot “kunstmuseum” en werd het beheer overgenomen door de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis. Het gebouw werd in 2013 om veiligheidsredenen gesloten, maar staat sinds 2019 op de monumentenlijst (samen met de Japanse toren) en de prachtige omliggende tuin sinds 1997. Een uitzonderlijke maquette van het gebouw, 3 m lang en 1,80 m hoog, gemaakt in Shanghai in 1904, zonder spijkers of lijm, werd gevonden in de reserves van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis. In een erbarmelijke staat van onderhoud is het een echte puzzel die de VZW momenteel weer in elkaar probeert te zetten.
Een link tussen verschillende culturen
“Deze emblematische plaatsen kunnen een zeer interessante dynamiek creëren en ik ben er vast van overtuigd dat cultuur een formidabele schakel is die verschillen samenbrengt,” zegt Diane Hennebert. We gaan werken in de geest van de Boghossian Stichting voor de Villa Empain, door tijdelijke en thematische artistieke activiteiten aan te bieden die de 1001 facetten verkennen van alles wat sinds de 3e eeuw voor Christus langs de zijderoutes werd uitgewisseld”. Nu de landconcessie rond is, zouden de werkzaamheden snel kunnen beginnen, net lang genoeg om de vergunningen te krijgen, de aanbestedingen uit te schrijven en de €6 miljoen aan financiering bij elkaar te krijgen. En dan te bedenken dat de kosten in 2017 werden geschat op €700.000!
Artikel geschreven door Viviane Eeman