Cappadocië gezien vanuit een heteluchtballon bij zonsopgang
Een reis door Turkije tussen verleden, heden en toekomst. Van Istanbul, kosmopolitisch, toeristisch, chaotisch en tegelijkertijd melancholisch, tot het magische Cappadocië, met zijn geheime steden die je vanuit een heteluchtballon kunt bewonderen.
Istanbul. Een veelheid aan stemmen, bewegende menigten op de Bosporus, tussen de Europese en Aziatische kusten. Een stad van de verbeelding en van visioenen die vervagen tussen heden en verleden. Chaotisch, toeristisch, maar bezaaid met geheime, afgelegen hoekjes. Om haar te leren kennen, om je in haar meest verborgen hoekjes, haar tegenstrijdigheden en controversiële situaties te wagen, is tijd nodig. Maar om de essentie ervan vast te leggen, misschien zelfs de melancholie (zoals de schrijver en Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk die uitdrukt), en om te dromen van een terugkeer op een dag, zijn een paar dagen genoeg.
Onze vroegste herinneringen aan Istanbul en zijn onmisbare bezienswaardigheden zijn getint met een vleugje oriëntalisme. De namen worden gekenmerkt door pracht en praal en verval: Byzantium, Constantinopel, Istanbul. Een kosmopolitische smeltkroes, schommelend tussen weelde en rampspoed, de heiligheid van het Oost-Romeinse Rijk, de stad van Constantijn, het zegevierende Ottomaanse Rijk. Als we jaren later terugkeren naar de oevers van de Gouden Hoorn, ontdekken we de moderniteit, het hedendaagse leven, recente veranderingen en onverwachte herontdekkingen. Herontdekken van plaatsen die een luchtspiegeling in het geheugen zijn geworden, zoals de Basilica Cisterne, daterend uit 532 na Christus, waar een in 2022 herontworpen rondleiding de 366 zuilen benadrukt. Toen het waterpeil hoger was, werd het per boot bezocht. En de Sint Sophia, een meesterwerk waarvan de huidige structuur dateert van Justinianus. In de loop van zijn geschiedenis is het een kerk, een moskee en een museum geweest, en sinds 2020 is het weer een plaats voor islamitische erediensten. Alleen de bovenste galerij is toegankelijk, ooit gereserveerd voor Byzantijnse keizerinnen en hun hofhouding. En de immense residenties van de sultans, Topkapi Paleis en het modernere Dolmabahce Paleis aan de Bosporus.
Niet ver daarvandaan ligt Istanbul Modern, het eerste museum voor hedendaagse kunst van de stad, ontworpen door Renzo Piano en geopend in 2023. Op vijf verdiepingen (inclusief een dak bedekt met een spiegel van water) met uitzicht op de Bosporus, in het commerciële en toeristische complex GalataPort, worden tijdelijke tentoonstellingen en een permanente collectie van nationale en internationale kunstenaars gehouden.
In dezelfde wijk nodigt het luxueuze Peninsula Hotel, dat drie gebouwen uit de 20e eeuw omvat, waaronder de oude Karaköy-pier, je uit om te genieten van een aperitief met een bevoorrecht uitzicht. En waarom niet alles bewonderen vanaf het water, aan boord van een van de vele boten die de waterwegen bevaren?
De zonsondergang is een gouden betovering, eeuwenlang onveranderd, te bewonderen vanaf de top van de Galatatoren, een herinnering aan de Genuese aanwezigheid in de wijk die hun toebehoorde. De Venetianen woonden daarentegen in Pera. En laten we het Museum of Innocence van Orhan Pamuk niet vergeten, die een aantal onvergetelijke boeken aan zijn stad heeft gewijd. Veel auteurs hebben hun visie op Istanbul met ons gedeeld, en voor Pamuk blijft Edmondo de Amicis de beste, met Constantinopel, een verslag van zijn ervaringen in de Ottomaanse stad.
Maar het is tijd om Istanbul, zijn minaretten en zijn katten, de echte meesters van de plek, te verlaten voor Cappadocië, in het hart van het Anatolische schiereiland. Een ruig landschap van rotsformaties, aardachtige pieken, afgronden en ravijnen. De fantastische vormen die door wind en water zijn gebeeldhouwd en de rotspartijen die doen denken aan Matera zijn slechts één aspect van het gebied, dat wordt weerspiegeld door een enorme en nog deels onbekende ondergrondse wereld. Er zijn tussen de 150 en 200 ondergrondse dorpen bekend (waarvan sommige toegankelijk zijn voor het publiek), schuilplaatsen voor oude volkeren en later voor de eerste christenen. Het leven krioelde in deze labyrinten, beschermd door gangen en vallen om de vijand af te weren. Je kon er maanden overleven. In Kaymakli kun je een klein deel van de stad op vier niveaus verkennen, waar je het gevoel hebt dat je kunt verdwalen en overal weer uitkomt. Het openluchtmuseum van Göreme is een aaneenschakeling van rotskerken versierd met heiligen, madonna’s en engelen, met kloosterruimtes gecamoufleerd in de rotsen. Refectoria uitgehouwen in de rotsen, steile trappen en doorgangen voor een afgezonderd ascetisch leven, die doen denken aan de eerste eeuwen van het christendom. Dan zijn er nog de kastelen van Uçhisar en Ortahisar, het centrum van Ürgüp, ongetwijfeld het populairst bij toeristen, en Avanos, bekend om zijn artistieke keramiek. En dan een tochtje met een heteluchtballon bij zonsopgang om het panorama te bewonderen dat baadt in roze, rode en okerkleurige tinten die het archaïsche uiterlijk accentueren. Het was hier dat Pier Paolo Pasolini in 1969 zijn Medea filmde, met Maria Callas in de hoofdrol. Afgezien van het massatoerisme (dat buiten het seizoen gelukkig wordt vermeden) en de bezoekersinfrastructuur is het landschap sindsdien niet echt veel veranderd.
Istanbul is vanuit België bereikbaar met Turkish Airlines, de Turkse nationale luchtvaartmaatschappij, herkenbaar aan haar karakteristieke rode kleur, zo karakteristiek dat Pantone er Turkish Airlines Red voor heeft gemaakt. Om Cappadocië te bereiken vanuit Istanbul, moet je een binnenlandse vlucht nemen naar Kayseri of Nevshehir.
Door Micaela Zucconi