De Bill Gates Foundation heeft bijgedragen aan belangrijke vooruitgang op gebieden zoals het verbeteren van vaccinatiepercentages wereldwijd, het terugdringen van kindersterfte, het helpen van kinderen, het verbeteren van de toegang tot onderwijs, het bestrijden van infectieziekten en het terugdringen van extreme armoede. Dit geldt met name voor Afrika.
Wat als de filantropie van de ultrarijken niet alleen een daad van vrijgevigheid was, maar ook een instrument van macht en strategie?
Bill Gates heeft beloofd 99% van zijn fortuin – meer dan $100 miljard – te schenken aan zijn stichting, die wereldwijde gezondheid, vaccinatie en onderwijs ondersteunt. MacKenzie Scott, ex-echtgenote van Jeff Bezos, heeft in vijf jaar tijd bijna 20 miljard dollar gedoneerd aan meer dan 2.000 goede doelen, waarbij ze de vrije hand heeft gegeven over haar donaties. Mark Zuckerberg en zijn vrouw Priscilla Chan financieren onderwijs en medisch onderzoek, George Soros steunt democratie en mensenrechten, Michael Bloomberg vecht tegen roken en klimaatverandering, en voormalig Microsoft CEO Steve Ballmer en zijn vrouw Connie investeren in onderwijs en jeugdsport. Indrukwekkende cijfers en acties, maar niet zonder vragen op te roepen.
In de Verenigde Staten moeten stichtingen elk jaar minstens 5% van hun vermogen teruggeven. De overige 95% blijft belastingvrij groeien. Door dit mechanisme kunnen alleen miljardairs beslissen over sociale en gezondheidsprioriteiten, waardoor een vorm van privatisering van het algemeen belang ontstaat. Brigitte Alepin, professor economie aan de Université du Québec, noemt het een “charitatieve farce “: het zou 35 jaar duren voordat donaties de belastingvoordelen compenseren die deze stichtingen genieten.
De Patriotic Millionaires, een groep miljardairs die pleiten voor hogere belastingen op de rijken, zijn van mening dat het niet efficiënt of democratisch is om herverdeling alleen toe te vertrouwen aan filantropen. Zelfs de meest invloedrijke filantropen stuiten op obstakels en lokken discussie uit. Bill Gates, bijvoorbeeld, wordt bekritiseerd voor zijn invloed op het wereldwijde gezondheidsbeleid en voor het verkiezen van bepaalde doelen boven andere. Zijn investeringen in oliemaatschappijen en controversiële landbouwprojecten worden soms gezien als tegenstrijdig met zijn humanitaire acties.
Warren Buffett, de legendarische investeerder en een van de rijkste mannen ter wereld, verdedigt deze aanpak: volgens hem zal zijn geld “nuttiger worden ingezet door slimme mensen in de filantropie dan wanneer het zou worden gebruikt om de federale schuld te verminderen “. Maar zelfs hij erkent dat particuliere filantropie een actieve staat niet kan vervangen.
Filantrokapitalisme onthult een paradoxale realiteit: geld redt levens, financiert essentiële programma’s en moedigt innovatie aan, maar het versterkt ook ongelijkheden en geeft een paar individuen aanzienlijke macht over wereldwijde kwesties. Sommige filantropen, zoals MacKenzie Scott, kiezen voor de vrijheid van vereniging om deze vooringenomenheid te vermijden, maar dit zijn uitzonderingen.
Dus moeten we juichen of ons zorgen maken? Eén ding is zeker: wanneer rijke individuen in hun eentje kunnen beslissen wat prioriteit heeft in de wereld, bevinden we ons in een situatie waarin het geven van een cheque van $100 of $100 miljoen niet langer hetzelfde effect heeft… en we zouden zeggen dat het niet de kleine stroompjes zijn die de grote rivieren maken, maar eerder een paar miljardairs die de rivierbedding naar hun hand zetten. Tot volgende week voor een nieuw debat, en bekijk het nieuwe LOBBY magazine HIER