In een wereld waarin het gebruik van AI met argwaan wordt bekeken, zijn er twijfels gerezen over de Canadese multidisciplinaire kunstenaar Miles Astray vanwege zijn foto „Flamingo“. Het gaat hier echter wel degelijk om een echte foto van een roze flamingo op zijn poten, weliswaar zonder kop en vleugels, maar dat is simpelweg… zijn slaaphouding.
Een door AI gecreëerde foto wint een fotoprijs. Een echte foto van een roze flamingo wint in een categorie die is voorbehouden aan AI… De jury’s raken in de war en kunstenaars gaan in discussie. Wat wordt er van de wereld van de fotografie als je een foto kunt maken zonder je camera tevoorschijn te halen?
In 2023 won de Duitse kunstenaar Boris Eldagsen een Sony World Photography Award (een van de meest prestigieuze fotowedstrijden ter wereld) met een portret van twee vrouwen in ouderwetse stijl. Een indrukwekkend beeld, volledig gegenereerd door kunstmatige intelligentie. De kunstenaar wilde juist de aandacht vestigen op de verwarring tussen fotografie en creaties door AI. Om de rookmelder te testen, had hij de vlam meegebracht!
Een jaar later doet de Canadees Miles Astray precies het tegenovergestelde. Hij presenteert, in een categorie gewijd aan AI, een roze flamingo die ogenschijnlijk geen kop heeft. Hij wint een prijs. Maar de vogel is volkomen echt. Hij slaapt gewoon, met zijn kop verborgen. Hier hebben we dus een dier dat de technologie in haar eigen val laat lopen, zonder zelfs maar zijn dutje te onderbreken. Achter deze twee verhalen schuilt een vraag die minder bizar is dan ze lijkt. Wat kopen we eigenlijk echt als we een kunstwerk kopen? Een mooi beeld? Een blik? Een ontmoeting met de werkelijkheid of met het abstracte?
In Brussel verdedigt Alain D’Hooghe, directeur van de Box Galerie, zijn standpunt: fotografie is waardevol vanwege de unieke manier waarop een fotograaf de wereld ziet. Een foto door software laten genereren lijkt hem in vergelijking daarmee erg armzalig. En het algemene enthousiasme wekt bij hem ernstige twijfels. Sommigen jagen misschien de moderniteit na alsof het een tram is, maar zonder te kijken waar die heen gaat…
In Le Hangar heeft directeur Delphine Dumont daarentegen een andere kijk op de zaak. Om deze revolutie te begrijpen, organiseerde ze in 2025 “AImagine”, een tentoonstelling met zo’n twintig projecten van fotografen die gebruikmaken van AI. Ze ontdekte daar een echte artistieke visie. Sommige makers voeden de software zelfs met hun eigen beelden. De machine doet het werk, maar iemand geeft haar een richting aan. Ze herinnert eraan dat de digitale fotografie de analoge fotografie – die traditionele fotografie op film, waarbij het licht het beeld chemisch vastlegt dankzij zilverkristallen – al eens had moeten begraven. De zogenaamd ter ziele gegane analoge fotografie doet het echter nog steeds vrij goed.
Niet alle fotografen hoeven over te stappen op AI. De Belg Stephan Vanfleteren is er wel in geïnteresseerd, maar geeft er de voorkeur aan zijn werk in contact met de werkelijkheid voort te zetten. Om de zee te fotograferen, is hij zelfs het water ingegaan. Het verkennen van de mogelijkheden van software weerhoudt hem er niet van om zelf de zeenevel te trotseren.
Voor het publiek is het daarentegen moeilijk om op het eerste gezicht te zien of een scène is gefotografeerd of met de computer is gegenereerd. Vandaar dat het belangrijk is om aan te geven hoe het beeld tot stand is gekomen. Je kunt beide bewonderen, maar het vastleggen van een moment dat werkelijk heeft plaatsgevonden en het bedenken van een scène op het scherm vertellen niet hetzelfde verhaal…
De roze flamingo herinnert ons eraan dat de natuur niet op kunstmatige intelligentie heeft gewacht om onwaarschijnlijke beelden te bedenken. Door zijn kop te verbergen terwijl hij sliep, heeft hij een jury misleid die op zoek was naar de hoogstandjes van AI. Niet slecht voor een vogel die nog niet eens een oogje had opengedaan. Toch?
Tot volgende week! Vergeet niet om HIER door het nieuwste nummer van het tijdschrift LOBBY te bladeren en luister HIER naar de nieuwste podcast van François Didisheim, de oprichter van LOBBY, op BXFM Radio .Deze nieuwsbrief is gebaseerd op het artikel van Bernard Roisin, verschenen in L’Eventail: „Wanneer AI zich met kunst vermengt…“.
Nieuwsbrief samengesteld op basis van het artikel van Bernard Roisin, verschenen in L’Eventail: „Wanneer AI zich met kunst vermengt…”.